Mleko zastępcze dla szczeniaka – kiedy i jak podawać?

Mleko zastępcze dla szczeniąt to specjalistyczny preparat przeznaczony dla psiaków pozbawionych dostępu do naturalnego pokarmu matki. Sytuacje wymagające jego zastosowania obejmują śmierć suki, niewystarczającą laktację lub zbyt liczne mioty. Od momentu narodzin przez pierwsze cztery tygodnie życia szczeniak może pić mleko pochodzące wyłącznie od własnej rodzicielki, później stopniowo wprowadza się preparaty oraz pokarm stały. W poniższym artykule omówimy, jaki skład powinien mieć dobry preparat mlekozastępczy, jakie mleko dla szczeniaka jest zabronione i dlaczego psy nie tolerują produktów przeznaczonych dla ludzi. Przedstawimy także harmonogram podawania mleka, sposób karmienia z butelki, zasady czyszczenia sprzętu oraz moment, kiedy szczeniaki zaczynają jeść same i przechodzą na karmę junior.

Najważniejsze informacje

• Szczeniaki piją mleko matki przez pierwsze 4 tygodnie życia.
• Dobry preparat zawiera serwatkę, wysoką zawartość tłuszczu (prawie 2x więcej niż mleko krowie) oraz obniżony poziom laktozy.
• Mleko krowie, kozie, roślinne i bez laktozy jest zabronione – powoduje biegunkę i problemy trawienne.
• Harmonogram karmienia: w 1. tygodniu co 2 godziny, w 2. co 3 godziny, w 3. co 4 godziny.
• Temperatura mleka zastępczego powinna wynosić około 36°C.
• Od 4-5 tygodnia można wprowadzać papkowatą karmę, od 6-8 tygodni całkowicie przejść na pokarm stały.
• Butelki i smoczki należy myć po każdym użyciu oraz sterylizować co kilka dni.
• Mleko dla szczeniąt w formie preparatu dostępne jest w sklepach zoologicznych.

Skład mleka zastępczego – co powinien zawierać dobry preparat?

Preparat mlekozastępczy dla szczeniąt musi odtwarzać unikalny skład naturalnego mleka suki, by młode psy rozwijały się prawidłowo. Występuje zazwyczaj w formie proszku, które należy wymieszać z wodą. Najlepszym mlekiem dla szczeniąt jest produkt zawierający serwatkę jako źródło łatwo przyswajalnego białka (1). Białko serwatkowe trafia szybko do organizmu szczeniaka i wspiera budowę tkanek mięśniowych bez obciążania delikatnego układu pokarmowego. Podawanie mleka zastępczego dostarcza niezbędnych składników i przeciwciał, które normalnie otrzymują pod matczyną opieką.

Tłuszcze i energia dla rosnącego organizmu

Zawartość tłuszczów w preparacie mlekozastępczym powinna być prawie dwukrotnie wyższa niż w mleku krowim (2). Tłuszcze dostarczają energii niezbędnej do błyskawicznego wzrostu w pierwszych tygodniach życia. Młode psy potrzebują zwiększonej kaloryczności, ponieważ ich metabolizm pracuje na wysokich obrotach.

Minerały i witaminy

Minerałami odpowiedzialnymi za prawidłowy rozwój kości i zębów są wapń i fosfor. Preparat bez odpowiednich proporcji tych pierwiastków może prowadzić do problemów ze szkieletem w przyszłości. Witaminy A, D3 i E uzupełniają skład mleka, wspierając wzrost, wzmacniając odporność i regulując procesy metaboliczne.

Kwasy omega-3 i DHA dla rozwoju mózgu

Kwasy omega-3 oraz DHA są bardzo ważne dla rozwoju mózgu i układu nerwowego. Te składniki odżywcze pomagają młodym czworonogom w nauce, koordynacji ruchowej i ogólnej sprawności umysłowej (3). Naturalne mleko suki zawiera je w optymalnych ilościach, dlatego specjalne mleko zastępcze musi je replikować.

Obniżony poziom laktozy

Poziom laktozy w preparacie powinien być obniżony w porównaniu do mleka krowiego. Szczeniaki z czasem przestają wydzielać laktazę, czyli inny enzym, którego funkcją jest trawienie laktozy. Jej nadmiar prowadzi do biegunek, wzdęć i odwodnienia. Bezpieczny, zbilansowany pokarm chroni delikatny układ trawienny przed zaburzeniami i problemami zdrowotnymi.

Czy psu można dawać mleko?

Psu nie powinno się dawać innego mleka niż pochodzącego od matki lub specjalistycznego preparatu mlekozastępczego. W pierwszych tygodniach życia młode pieski karmią się wyłącznie mlekiem matki, w którym jest też immunoglobulina budująca ich odporność na przyszłe zagrożenia. Podawanie krowiego mleka to częsty błąd opiekunów, ponieważ zawiera ono zbyt dużo laktozy oraz niewystarczające ilości białka i tłuszczu. Organizm szczeniaka nie radzi sobie z trawieniem takiej ilości cukru mlecznego, przez co pojawia się biegunka, wymioty i odwodnienie.

Mleko kozie i owcze

Produkty pochodzące od kóz i owiec mają podobny problem z laktozą jak mleko krowie. Choć ich skład różni się nieco pod względem tłuszczów i białek, to nadal zawierają za dużo cukru mlecznego dla młodych psów. Piesek karmiony takim pokarmem szybko zaczyna cierpieć na zaburzenia trawienne. Te alternatywy nie spełniają wymagań zrównoważonego rozwoju szczenięcia.

Mleko bez laktozy i dla niemowląt

Czy szczeniak może pić mleko bez laktozy? Nie, ponieważ usunięcie laktozy nie eliminuje innych problemów. Takie produkty wciąż zawierają białka mleczne wywołujące alergie i reakcje u psów. Mleko dla niemowląt również jest niedopuszczalne, bo zostało stworzone z myślą o ludzkich dzieciach, a nie o młodych psach. Jego skład nie odpowiada potrzebom psiego metabolizmu i może zaszkodzić rozwojowi szczenięcia.

Mleko roślinne i wegańskie

Napoje na bazie roślin (sojowe, owsiane, migdałowe, kokosowe) nie dostarczają żadnych niezbędnych składników dla szczeniąt. Brakuje im białka zwierzęcego, odpowiednich tłuszczów oraz minerałów budujących kości młodego czworonoga (4). Psy są mięsożercami i ich organizm potrzebuje składników pochodzenia zwierzęcego, szczególnie w newralgicznym okresie wzrostu tuż po urodzeniu.

Co ile karmić szczeniaka mlekiem?

Częstotliwość i ilość podawanego mleka zmieniają się w zależności od wieku szczeniąt. W pierwszych dniach życia młode psy potrzebują bardzo częstych posiłków, jednak przerwy między karmieniami stopniowo się wydłużają. Prawidłowe dawkowanie preparatu oraz regularne ważenie psiaków gwarantują ich prawidłowy rozwój i zdrowie (5).

Pierwszy tydzień życia

Noworodki wymagają karmienia co 2 godziny przez całą dobę, również w nocy. Opiekun musi przygotować się na pobudki i regularne podawanie pokarmu. Na każde 100 gramów masy ciała szczeniak powinien otrzymać 15 mililitrów mleka zastępczego. Brzuszek młodego psiaka jest mały, dlatego częste posiłki zapewniają stały dopływ energii bez przeciążania układu trawiennego.

Drugi tydzień życia

Przerwy między karmieniami wydłużają się do 3 godzin, a dawka rośnie do 16 mililitrów na 100 gramów wagi. Szczenięta zaczynają otwierać oczy i powoli nabierają sił. Nocne karmienia nadal są niezbędne, choć ich częstotliwość spada. Pupil w tym okresie powinien systematycznie przybierać na wadze.

Trzeci tydzień życia

Teraz wystarczy karmić co 4 godziny, podając 18 mililitrów preparatu na 100 gramów masy ciała. Młode czworonogi stają się bardziej aktywne, zaczynają chodzić i eksplorować otoczenie. Ich apetyt rośnie wraz z wydatkiem energetycznym. Przerwy pomiędzy posiłkami są już na tyle długie, że nocne karmienia mogą być rzadsze.

Czwarty do szóstego tygodnia życia

Karmienie odbywa się co 4-5 godzin, około 5-6 razy na dobę. W tym momencie zaczyna się stopniowe wprowadzanie papkowatego pokarmu, dlatego ilość mleka zastępczego może być nieco mniejsza. Suka karmi szczeniaki do około 6-8 tygodnia, podobnie preparaty mlekozastępcze można podawać jeszcze przez ten okres jako uzupełnienie diety.

Kontrola przyrostu masy ciała

Prawidłowy przyrost wagi to około 1-2 gramy dziennie na każdy mililitr spożytego mleka. Regularne ważenie szczeniąt pomaga sprawdzić, czy otrzymują wystarczającą ilość pokarmu. Zbyt wolny przyrost może sygnalizować, że piesek potrzebuje większych porcji lub częstszego karmienia. Wpływ na kondycję młodego psa ma nie tylko ilość, ale też temperatura i sposób podawania mleka dla szczeniaka.

Jak podawać mleko zastępcze szczeniętom?

Technika karmienia szczeniąt z butelki ma ogromne znaczenie dla ich bezpieczeństwa i komfortu. Nieprawidłowa pozycja młodego psa lub zbyt szybki wypływ mleka może prowadzić do zachłyśnięcia i poważnych komplikacji zdrowotnych. Opiekun powinien używać odpowiedniego sprzętu oraz przestrzegać kilku zasad podczas każdego posiłku.

Specjalistyczne butelki dla zwierząt

Butelki przeznaczone do karmienia szczeniąt mają pojemność od 35 do 140 mililitrów. Do zestawów dołącza się wymienne silikonowe smoczki (zazwyczaj 2-4 sztuki), szczoteczka do czyszczenia oraz jasna skala z oznaczeniami mililitrów. Ma to na celu ułatwienie odmierzania porcji mleka dla szczeniaka. Smoczek powinien mieć odpowiedniej wielkości otwór, by preparat wypływał powoli.

Temperatura mleka i pozycja podczas karmienia

Mleko zastępcze dla szczeniąt należy podgrzać do temperatury około 36 stopni Celsjusza, czyli zbliżonej do ciepłoty naturalnego mleka matki. Zbyt gorący preparat może poparzyć delikatne śluzówki psiaka, za zimny nie będzie chętnie przyjmowany. Szczeniak podczas karmienia nigdy nie powinien leżeć brzuszkiem do góry, ponieważ taka pozycja sprzyja zakrztuszeniu. Butelkę trzyma się pod kątem, by smoczek był cały czas wypełniony płynem i pupil nie mógł zasysać powietrza.

Tempo karmienia

Młody pies sam reguluje tempo ssania, dlatego nie należy wywierać na nim presji ani naciskać butelki. Przerwy w trakcie posiłku są naturalne i pozwalają szczeniakowi na złapanie oddechu. Po karmieniu warto delikatnie pomasować brzuszek pieska, by pomóc mu w trawieniu i usunięciu nadmiaru gazów z układu pokarmowego.

Czyszczenie i sterylizacja sprzętu do karmienia

Higiena butelek i smoczków ma bezpośredni wpływ na zdrowie szczeniąt. Bakterie rozmnażające się na brudnym sprzęcie mogą wywołać infekcje układu pokarmowego u młodych psów, których odporność dopiero się rozwija. Regularne i dokładne czyszczenie preparatów mlekozastępczych oraz akcesoriów do karmienia chroni psiaki przed chorobami.

Zasady pielęgnacji sprzętu:

• Mycie po każdym użyciu – zaraz po karmieniu butelkę, smoczek i nakrętkę należy umyć ręcznie w ciepłej wodzie z płynem do mycia naczyń. Szczoteczka dołączona do zestawu pomaga dotrzeć do wszystkich zagłębień i zakamarków, gdzie gromadzą się resztki mleka. Dokładne szorowanie usuwa tłuszcz i białko, które są idealnym podłożem dla drobnoustrojów.
• Sterylizacja przed pierwszym użyciem i regularnie – przed pierwszym karmieniem butelkę i smoczki trzeba poddać sterylizacji. Parzenie we wrzącej wodzie przez 5 minut niszczy wszystkie bakterie i wirusy. Tę procedurę dobrze jest powtarzać co kilka dni, by utrzymać wysoki standard czystości. Alternatywą jest użycie specjalnego sterylizatora.
• Prawidłowe suszenie – umytego sprzętu nie wolno wycierać ściereczką, ponieważ może ona przenosić bakterie. Butelki i smoczki powinny wyschnąć samodzielnie na czystej, przewiewnej powierzchni. Dopiero całkowicie suche elementy nadają się do ponownego użycia przy następnym karmieniu szczeniaka mlekiem.

Kiedy i jak przejść na pokarm stały?

Moment wprowadzenia karmy stałej jest naturalnym etapem rozwoju szczeniąt. Suka stopniowo ogranicza karmienie piersią, zachęcając młode do samodzielnego jedzenia. Podobnie opiekun korzystający z mleka zastępczego musi zaplanować płynne przejście na zwykły pokarm. Zbyt gwałtowna zmiana diety może wywołać zaburzenia trawienne, dlatego proces ten trwa kilka tygodni.

Wprowadzanie papkowatej karmy

Od 4 tygodnia życia można zacząć podawać szczeniakom pokarm w papkowatej formie. Suchą karmę dla młodych psów miesza się z wodą lub mlekiem zastępczym, tworząc miękką konsystencję. Na początku wystarczy jeden taki posiłek dziennie, reszta pożywienia to nadal preparat mlekozastępczy. Szczeniaki zaczynają jeść same z miski, choć pierwsze próby bywają niezgrabne i brudne. Stopniowo zwiększa się liczbę posiłków stałych, zmniejszając ilość mleka.

Całkowite przejście na pokarm stały

Między szóstym a ósmym tygodniem szczeniaki powinny całkowicie przejść na karmę stałą. Mleko zastępcze dla szczeniąt można jeszcze podawać uzupełniająco do około 8-10 tygodnia, ale nie jest już głównym źródłem pożywienia. Kiedy odstawić szczeniaki od mleka matki? Naturalnie dzieje się to w podobnym czasie, gdy suka odrzuca młode lub ogranicza im dostęp do sutków.

Karma junior i jej rola

Karma junior zawiera więcej białka, tłuszczu i minerałów niż pokarm dla dorosłych zwierząt. Wspiera intensywny wzrost i rozwój młodych czworonogów. Małe rasy powinny otrzymywać karmę mokrą dla psów do 9-10 miesięcy życia, średnie do 12 miesięcy, a duże do 12-18 miesięcy. Royal Canin i inni producenci oferują specjalne linie dostosowane do rozmiaru rasy i etapu rozwoju.

Stopniowe mieszanie karm

Przejście z karmy junior na pokarm dla dorosłych nie może być nagłe. Proces powinien trwać 6-7 dni, mieszając dotychczasową karmę z nową. Pierwszego dnia proporcje to 75% starej i 25% nowej, po dwóch dniach 50:50, kolejne dwa dni 25:75, aż wreszcie pies otrzymuje wyłącznie nowy pokarm. Taki schemat zmniejsza ryzyko wystąpienia problemów żołądkowych i pozwala psiakom przyzwyczaić się do zmiany.

Mleko zastępcze dla szczeniąt to niezbędny preparat w sytuacjach, gdy matka nie jest w stanie wykarmić swojego potomstwa. Dobry produkt powinien zawierać serwatkę, odpowiednie proporcje tłuszczów, minerały oraz obniżony poziom laktozy. Preparaty mlekozastępcze dostępne są w sklepach zoologicznych. Psy nie mogą pić mleka przeznaczonego dla ludzi ani zwierząt gospodarskich. Mleko krowie i kozie zawierają zbyt dużo laktozy, a mleko bez tej substancji wciąż ma alergeny białkowe. Natomiast produkty roślinne nie dostarczają niezbędnych składników. Czy wobec tego szczeniak może pić mleko dla niemowląt? Też nie, ponieważ jego skład nie odpowiada potrzebom młodych psiaków. W razie wątpliwości i problemów warto skonsultować się ze specjalistą.

Źródła:

• (1). B.P. Lammers, A.J. Heinrichs, A. Aydin, The effect of whey protein concentrate or dried skim milk in milk replacer on calf performance and blood metabolites, „Journal of Dairy Science”, Vol. 81, No. 7, 1998, s. 1941.
• (2). O. Oftedal, Lactation in the Dog: Milk Composition and Intake by Puppies, „The Journal of Nutrition”, Volume 114, Issue 5, 1984, s. 805.
• (3). F. Péron, How can DHA dietary supplementation support brain development in pets?, „Veterinary Practice” 2023.
• (4). Y. Wang, H. Lou, A.M. Turpeinen, L. Liu, F. Xue, Effect of lactose-free milk powder on lactose intolerance symptoms and nutritional status of pet dogs, „Journal of Applied Animal Nutrition”, 11 (1) 2022, s. 33.
• (5). A.O. Keeffe, Newborn Puppy Feeding Chart & Feeding Advice, https://www.raisedrightpets.com/blog/newborn-puppy-feeding-chart/, dostęp: 16.12.2025 r.